Historia:
Różne źródła różnie odnoszą się do pierwszych wzmianek na temat Środy. Jednakże najstarsza niekwestionowana w historiografii wzmianka o Środzie odnotowana została w Kronice Wielkopolskiej i odnosi się do zdarzeń z 1234 r. Z innych źródeł dowiadujemy się o istnieniu w okolicach miasta innych osad i miejscowości: 1240 r. - Mączniki, 1250 r. - Winna Góra, 1281 r. - Urniszewo, 1290 r. - Dębicz. Środa była zawsze własnością panującego księcia lub monarchy. Przypuszcza się, iż prawa miejskie Środa uzyskała w okresie lat 1253 - 1261. Była to jedna z pierwszych w Wielkopolsce lokacji na prawie magdeburskim, zwanym też niemieckim. W konsekwencji nastąpiła systematyzacja praw obowiązujących w miastach oraz demokratyzacja życia mieszczan, co w efekcie końcowym oznaczało przyspieszenie rozwoju gospodarczego. W 1331 r. miasto spalili Krzyżacy. W annałach odnotowano wówczas po raz pierwszy imię średzkiego burmistrza - Sulisława. Jednakże prawdziwym dobrodziejem grodu nad Źrenicą i Moskawą okazał się król Władysław Jagiełło. Jemu to przypisuje się budowę (być może w latach 1402 - 1413) zamku w miejscu niegdysiejszego grodziszcza. Kroniki polskie zapisały pod rokiem 1413 fakt zatrzymania się króla Jagiełły na zamku w Środzie. On też prawdopodobnie otoczył miasto murami obronnymi. Władysław Jagiełło potwierdził dawne przywileje miasta. Rozwój Środy został zahamowany w XVII wieku najazdem szwedzkim (1655 r.) Jednakże tak naprawdę cios gospodarce i samemu miastu zadała Wojna Północna. Wówczas to Szwedzi w 1707 roku nieomal doszczętnie zniszczyli miasto. Wydarzenie to spowodowało, iż na długie lata Środa straciła wysoką rangę i znaczenie wśród miast Wielkopolski. W wyniku drugiego rozbioru Polski dostała się Środa w 1793 r. pod panowanie pruskie. Zaborca niezwłocznie przystąpił do inwentaryzacji zasobów. W Środzie było wówczas 215 domów, w tym 100 w samym mieście i 115 na czterech przedmieściach. Budowlami publicznymi były: ratusz, dwa kościoły, kaplica i klasztor. Dwa dalsze kościoły znajdowały się w stanie ruiny. W 1796 r. na wniosek mieszkańców rozebrano mury miejskie, zużywając cegłę na budowę domów i innych budowli, a kamienie do brukowania ulic. Zasypane fosy powiększyły możliwości rozbudowy miasta. W roku 1806 do Środy wkroczyły oddziały Generała Henryka Dąbrowskiego, a następnie oddziały napoleońskie. Do 1813 r. Środa należała do Księstwa Warszawskiego. Kongres Wiedeński 1815 roku wcielił miasto i okolice w skład Wielkiego Księstwa Poznańskiego pod pruskim panowaniem. W okresie Wiosny Ludów w 1848 r. uformował się tutaj oddział powstańczy liczący około 2000 powstańców pod dowództwem płk A. Brzeżańskiego. Mieszkańcy Środy wzięli też udział w Powstaniu Styczniowym. Rok 1918 stanowi wyjątkową kartę w najnowszej historii Środy. Średzianie bardzo aktywnie uczestniczyli w walkach o oswobodzenie Wielkopolski. Wystawiono, wyposażono i wysłano do walki pięć kompanii powstańczych. W grudniu 1918 r. Średzianie, po oswobodzeniu Środy 11 listopada, pospieszyli z pomocą powstańcom w Poznaniu. Wiosną 1919 r. odbyły się pierwsze wybory do rady miejskiej. Był to pierwszy krok w budowie polskiego samorządu i polskiej administracji. Pierwsze posiedzenie konstytucyjne rady miejskiej odbyło się 8 kwietnia 1919 r. Przez cały okres międzywojenny funkcję burmistrza pełnił Jan Polski. W okresie II Rzeczypospolitej miasto stopniowo rozwijało się, głównie jako ośrodek usługowo - handlowy. Dla Środy II Wojna Światowa rozpoczęła się już 1 września 1939 r. W tym dniu zbombardowano dworzec kolejowy i cukrownię. Okres okupacji był czasem terroru hitlerowskiego. W dniach 17 września oraz 20 października 1939 r. w Środzie Wlkp. hitlerowcy dokonali masowych rozstrzelań. Spod okupacji miasto zostało wyzwolone 23 stycznia 1945 r.
|
