Świdnik

Świdnik (do 13 listopada 1954 Adampol) - miasto i gmina w południowo-wschodniej Polsce, w województwie lubelskim, w powiecie świdnickim, około 15 km na wschód od Lublina. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa lubelskiego. Do zabytków zalicza się dworzec kolejowy z początku XX wieku oraz przedwojenne wille.

Miasto jest szerzej znane z wytwórni śmigłowców WSK PZL Świdnik, produkującej m.in. śmigłowce PZL W-3 Sokół, Anakonda oraz SW-4, a w przeszłości także motocykle WSK.

Pierwsza wzmianka o Świdniku, którą można odnaleźć w źródłach, pochodzi z roku 1392. Władysław Jagiełło nadał wtedy Piotrowi z Moszny sołectwo królewskie we wsi Świdnik Duży (Maior). Wieś ulokowana została na prawie niemieckim, a sołtys zobowiązany został do konnej służby wojennej. Świdnik Duży obejmował wówczas dwa łany ziemi wraz z łąkami oraz karczmę. 

W kolejnych stuleciach - wraz ze zmianami właściciela wiosek - nazwy Świdnik Duży i Świdnik Mały występowały w źródłach dość często. Sam zapis słowa "Świdnik" ukształtował się w dokumentach dopiero w drugiej połowie XVII w., występując wcześniej pod postacią "de Swidniki" (1417) czy "Swydnyk" (1470). Nazwa wioski pochodzi natomiast od rośliny o nazwie "Świdwa" (łac. Cornus Sanguinea) rosnącej w zaroślach terenów podmokłych i nadwodnych.

Na przełomie XIX i XX wieku ujawniły się specyficzne walory Świdnika - tuż obok stacji kolejowej powstało położone w lesie letnisko i uzdrowisko, którego mikroklimat sprzyjał wypoczynkowi i działał leczniczo przy schorzeniach reumatycznych. Stąd też, miejsce to było chętnie odwiedzane przez odpoczywających poza miastem lublinian.

Jeszcze przed II wojną światową wybudowano w Świdniku lotnisko i utworzono szkołę pilotów. Z pewnością miało to wpływ na to, że powojenne Ministerstwo Przemysłu i Handlu zdecydowało się na budowę w tym miejscu zakładów przemysłowych i przyfabrycznego osiedla. W dniu 1 stycznia 1951 r. utworzony został zakład o nazwie Wytwórnia Sprzętu Komunikacyjnego. Zalążkiem późniejszego miasta stały się osiedla baraków postawionych dla budowniczych tej fabryki. 7 października 1954 r. wydane zostało Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów "w sprawie zaliczenia niektórych gromad w poczet miast". W punkcie 3 wspomnianego rozporządzenia w poczet miast zaliczono gromadę Adampol, a nazwę miasta ustalono jako Świdnik (od nazwy wspomnianych wiosek).

Powojenna historia miasta ściśle wiąże się z dziejami zakładu WSK. W 1954 roku zapadła decyzja o umiejscowieniu tu produkcji śmigłowców - pierwszy wyprodukowany w Polsce śmigłowiec Mi-1 wystartował z przyfabrycznego lotniska latem 1956 roku. Z czasem właśnie śmigłowce stały się symbolem miasta.  W 1965 roku „oblatano” pierwszą maszynę typu Mi-2 - najpopularniejszy świdnicki śmigłowiec. W kolejnych latach doszła do tego produkcja nowoczesnych śmigłowców o nazwach Kania i Sokół. Ten ostatni model to oryginalna polska konstrukcja (dwuosiowy system stabilizacji, dwa silniki oraz instalacja przeciwoblodzeniowa), której zalety doceniono na całym świecie. Dodajmy jeszcze, że od czasu rozpoczęcia produkcji śmigłowców wyprodukowano ich w Świdniku ponad 7200 sztuk. Wraz z rozwojem WSK zaczęło się także powiększać osiedle miejskie. Miasto powiększało swój obszar w kierunku wschodnim i południowym. W Świdniku powstawały nowe osiedla, pawilony handlowe, szkoły, kościoły, ośrodek sportowo-rekreacyjny, basen oraz kino.

 To pozornie typowo socjalistyczne miasto potrafiło się jednak zbuntować. W dniu 8 lipca 1980 r. na wydziale W-340 Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego w Świdniku rozpoczął się strajk. Od tego strajku rozpoczął się "Lubelski Lipiec", a potem słynny "Sierpień 80".

W czasie stanu wojennego postawa mieszkańców nadal pozostawała niezłomna. Cała Polska z podziwem patrzyła na tzw. "świdnickie spacery" - masowe wychodzenie z domów w porze nadawania dziennika telewizyjnego. Spacery były ewenementem na skalę kraju, była to forma happeningu - organizowane były oddolnie przez społeczność Świdnika w porze nadawania Dziennika Telewizyjnego, który zaczynał się o godz. 19.30. Chciano w takiej formie zaprotestować przeciw kłamstwom propagandy władz stanu wojennego. Po kilku dniach akcja rozwinęła się, gromadząc parotysięczne tłumy. Mieszkańcy bloków przy głównej ulicy wystawiali włączone telewizory przodem do okna. Świdnicki pomysł spacerów zastosowany został w Lublinie, potem w Puławach, a następnie w wielu innych miastach. Za tą postawę społeczność miasta otrzymała w 1982 roku jedną z prestiżowych symbolicznych nagród nielegalnej Komisji Krajowej NSZZ "Solidarność".

Ogromne znaczenie dla Świdnika miała wreszcie reforma samorządowa z roku 1990, która pozwoliła gminie na znaczną autonomię i samodzielność. Dobrze wykorzystana szansa lokalnej wspólnoty zaowocowała dziesięć lat później, kiedy to miasto stało się stolicą powiatu świdnickiego, obejmującego gminy Świdnik, Mełgiew, Rybczewice, Trawniki i Piaski.