Świebodzin

Powiat Świebodziński leży w środkowo-zachodniej części Województwa Lubuskiego i graniczy z pięcioma powiatami: sulęcińskim, krośnieńskim, zielonogórskim, nowotomyskim i międzyrzeckim. Jego powierzchnia wynosi 938 km2 km, a liczba mieszkańców 57 813. W skład Powiatu Świebodzińskiego, utworzonego w wyniku reformy administracyjnej kraju z dnia 1 stycznia 1999 roku, wchodzą dwie gminy miejsko-wiejskie: Świebodzin i Zbąszynek oraz cztery gminy wiejskie: Lubrza, Łagów, Skąpe i Szczaniec. Przez teren Powiatu przebiegają dwie drogi międzynarodowe: E-30 (Berlin – Warszawa -Moskwa), E-65 (Szczecin - Jakuszyce) oraz drogi wojewódzkie: nr 276 (Świebodzin-Krosno Odrzańskie), nr 277 (Sulechów-Skąpe), nr 303 (Świebodzin-Babimost), nr 302 (Brudzewo - Kręcko - Zbąszynek). Ponadto przez Powiat Świebodziński przebiega ważna magistrala kolejowa E-20 (Warszawa Zachodnia – Kunowice - Berlin).

Obecny powiat świebodziński w znacznym stopniu nawiązuje do tradycji historycznej ziemi świebodzińskiej. Obszar ten w czasach pierwszych Piastów należał do Wielkopolski, a w XIII w. znalazł się w strefie rywalizacji śląsko-wielkopolskiej. W roku 1249 z tej rywalizacji odpadła tzw. Ziemia Torzymska, czyli tereny na północ i zachód od rzeki Pliszki i linii jezior łagowskich, podlegając odtąd władcom Nowej Marchii i Brandenburgii (od 1421 także Żelechów i Gronów). Sam obszar świebodziński utracił ostateczną łączność z Wielkopolską po 1296r. stając się następnie dziedzicznym terytorium książąt żagańsko-głogowskich, równocześnie poddanych Korony Czeskiej. W XV wieku na krótko (1435-1467) Świebodzin z zamkiem i niektóre dobra wokół jeziora Niesłysz były zastawem joannitów z Łagowa.

Właściwe wyodrębnienie historycznej ziemi świebodzińskiej nastąpiło na mocy układu ząbkowickiego z roku 1482, kiedy to od zachodu i południa śląskie terytorium Świebodzina otoczyły posiadłości Brandenburgii, tworząc specyficzny twór w postaci enklawy, sąsiadującej jednocześnie od północy i wschodu z Wielkopolską. Enklawa świebodzińska ("ziemia", "powiat", "dystrykt", "weichbild") była następnie krótko w zarządzie Jagiellonów (1491-1508), potem podlegała bezpośrednio Koronie Czeskiej i Wegierskiej, a następnie, od 1526 roku aż po rok 1742, funkcjonowała jako dziedzictwo Habsburgów. 

Poza śląską enklawą Świebodzina, w strefie brandenburskiej, leżał joannicki Łagów (formalnie od 1618 r. także Boryszyn) oraz należące do tzw. Księstwa Krośnieńskiego - Toporów, Kosobudz, Pałck, Niekarzyn i Kępsko. Wydzielone już w początkach XIV wieku sąsiedztwo wielkopolskie tworzyły - graniczny, cysterski Paradyż (mający swoje rozległe posiadłości również na ziemi świebodzińskiej) i Brójce oraz Kożminek, Brudzewo, Kręcko i Kosieczyn. Krótki czas ziemia świebodzińska, w latach 1686-1695, była zastawem brandenburskim, a w roku 1742, na mocy pokoju wrocławskiego została włączona do Królestwa Prus. Odtąd już, leżące w pobliżu siebie obszary: świebodziński, łagowski i sulechowski należały do jednego organizmu państwowego. Łączność administracyjna ze starą prowincją śląską utracił Świebodzin ostatecznie w roku 1816, kiedy w ramach powiatu sulechowsko-świebodzińskiego znalazł się w należącej do Brandenburgii rejencji frankfurckiej. Ziemie wielkopolskie, utracone przez Polskę w II rozbiorze w roku 1793, tworzyły początkowo prowincję Prus Południowych, a następnie wchodziły w skład Wielkiego Księstwa Poznańskiego o prowincji poznańskiej. Mimo walk na pograniczu tereny te pozostały po 1918 roku w granicach państwa niemieckiego, wchodzącego najpierw w skład tzw. Marchii Granicznej Poznańskie-Prusy Zachodnie (1922), a następnie od 1938 roku włączone je do sąsiednich powiatów rejencji frankfurckiej.

Po II wojnie światowej cały obszar między Odrą i Wartą wchodziły w skład województwa poznańskiego, a od 1950 roku stał się podstawą nowo utworzonego województwa zielonogórskiego. Także do tego czasu funkcjonował powiat sulechowsko - swiebodziński. W roku 1950 wydzielono z jego południowej części odrębny powiat sulechowski. W roku 1954 dokonano nowego podziału powiatu świebodzińskiego, włączając do niego m.in. Łagów, Sieniawę (a także już wcześniej Boryszyn) z powiatu sulęcińskiego, Gościkowo z powiatu międzyrzeckiego, Toporów z powiatu krośnieńskiego oraz pozostawiając w nim Pałck, Niekarzyn i Kępsko z historycznego obszaru sulechowskiego. W ramach dalszych korekt wieś Karczyn przekazano w roku 1959 do powiatu sulechowskiego, a w roku 1961 przyłączono do powiatu świebodzińskiego z powiatu Międzyrzecz wielkopolskie wsie Brudzewo i Koźminek. W roku 1972 utworzono nowe, większe jednostki w postaci gmin i miast, które po likwidacji powiatów w roku 1975 stały się samodzielnymi jednostkami podziału administracyjnego. Gminy uzyskały rozszerzenie swoich kompetencji na mocy nowej ustawy samorządowej z roku 1990, a samorząd powiatowy w nowym kształcie reaktywowano ustawą z roku 1998.

W obecnym kształcie powiat świebodziński, oprócz terenów historycznej ziemi świebodzińskiej, obejmuje zatem sulęcińsko-torzymskie ziemie od Boryszyna poprzez Sieniawę po Łagów i Gronów, jak również krośnieńskie ziemie wokół Toporowa i Kosobudza, sulechowski teren od Pałcka po Niekarzyn i Kępsko oraz wielkopolskie Gościkowo i tereny od Brudzewa i Koźminka poprzez Kręcko, Chlastawę, Kosieczyn, Zbąszynek po Dabrówkę Wlkp. i Rogoziniec.