Człuchów

Człuchów – miasto, które chlubi się już ponad 650-letnią historią, leży na pograniczu Kaszub i Krajny, w południowo-zachodniej części województwa pomorskiego. Tu krzyżują się dwa ważne szlaki komunikacyjne Warszawa-Wybrzeże i Berlin-Kaliningrad. Miasto  liczy 15 000  mieszkańców i jest stolicą powiatu. Główną atrakcją Człuchowa i okolic jest polodowcowe ukształtowanie krajobrazu z charakterystycznymi jeziorami oraz malowniczymi wzgórzami morenowymi. Tak różnorodne środowisko przyrodnicze stanowi raj dla żeglarzy, wędkarzy, grzybiarzy, myśliwych oraz dla miłośników wypoczynku na łonie przyrody. Dla miłośników historii również nie brakuje tu atrakcyjnych miejsc do zwiedzania. Najważniejszym jest wieża zamku krzyżackiego z XIV w. z otaczającymi ją fosami, murami i parkiem zwanym „Laskiem Luizy”.

     W przeszłości ziemię człuchowską zamieszkiwali Słowianie. Najdawniejsze ślady ich obecności pochodzą z młodszej epoki kamienia - neolitu, a pozostałości grodziska świadczą o tym, że już w Średniowieczu istniała tu dobrze zorganizowana osada. Około 1290 roku okolice Człuchowa zostały nadane przez księcia gdańskiego Mściwoja II wojewodzie kaliskiemu Mikołajowi z Ponieca. W 1312 roku jego synowie sprzedali Człuchów Krzyżakom, którzy dostrzegli walory strategiczne wsi i postanowili wybudować tu potężny zamek. Miejsce to było ważne dla Zakonu, gdyż krzyżowały się tu szlaki wiodące z Niemiec do Malborka, a poza tym było ono blisko granic z Polską i Pomorzem Zachodnim.

     Budowa zamku postępowała szybko i około 1365 roku powstał najpotężniejszy w posiadaniu krzyżackim - po Malborku - zamek obronny. Dzięki zatrzymującym się tu rycerzom i oddziałom zaciężnym, Człuchów przekształcił się ze skromnej wsi w większą osadę, której 19 czerwca 1348 roku, jeszcze przed zakończeniem budowy zamku, Wielki Mistrz Henryk von Dusemer nadał w Malborku prawa miejskie. W 1466 roku miasto wróciło do Polski i w 1504 oraz w 1526 roku uzyskało przywileje od królów polskich- Aleksandra Jagiellończyka i Zygmunta Augusta.

     Obecność zamku spowodowała, że Człuchów nie posiadał własnych murów obronnych. Z tego powodu miasto było wielokrotnie niszczone i palone. Jednakże swoją rolę obronną odegrał zamek w dwóch wojnach: polsko-krzyżackiej w XV wieku oraz w polsko-szwedzkiej w XVII wieku, w których kilkakrotnie przechodził z rąk do rąk, aby w 1454 roku trafić ostatecznie w posiadanie Polski. Szwedzi opuścili Człuchów w 1659 roku, w wyniku szalejącej tu zarazy. Od 1454 do 1772 roku zamek był siedzibą starostów polskich, lecz po rozbiorze Polski Człuchów trafił pod władanie Prus i pozostał pod niemieckim panowaniem do końca II wojny światowej.

     Władze pruskie szybko przyczyniły się do upadku zamku - obrabowały go z cennego wyposażenia. Następnie król pruski Fryderyk Wilhelm zezwolił na rozbiórkę zamku, aby odbudować strawione pożarami (w 1786 i 1793 r.) miasto.  Ponownemu zniszczeniu uległ Człuchów w 1945 roku, kiedy to Armia Radziecka wyparła Niemców. Po tym wydarzeniu do miasta zaczęli przybywać osadnicy, którzy odbudowywali i rozbudowywali dzisiejsze piękne miasto. Zamek składał się z czterech części: trzech przedzamczy oraz zamku głównego, posiadającego dziedziniec. Przedzamcze zachodnie, przez które się wjeżdżało, zawierało stajnie, wartownie, zbrojownię i spichrze. Podzamcze północne przeznaczone było na wartownie i mieszkania dla części załogi, a wschodnie posiadało zabudowania gospodarskie. W zamku głównym znajdowały się pomieszczenie dla rycerzy zakonnych i księży, sypialnie, jadalnie oraz kaplica. Każda osobna część zamku ogrodzona była murem, ponadto całość otoczono dodatkowym murem, zbudowanym z głazów granitowych i cegieł. Zamek posiadał 11 bram i 9 baszt, jednak najpotężniejszą jego częścią była wieża, wysokości prawie 50 metrów, o murze grubości 5 metrów. Prowadziło do niej jedno wejście, 16 metrów nad ziemią, z piętra sąsiedniego zamku głównego. W piwnicach wieży znajdowały się lochy dla więźniów i studnia. Sama wieża miała służyć jako miejsce ostatniego oporu załogi, w przypadku zdobycia zamku przez nieprzyjaciela.