Historia:
Najstarsze zachowane w piśmie wzmianki o Krośnie pochodzą z 1005 roku, kiedy to potężna armia sforsowała przyczółek odrzański pod Krosnem, próbując przejąć go pod swoje panowanie. Według świadka tych wydarzeń, biskupa mersemburskiego Thietmara - kronikarza tych lat dowiadujemy się, że Bolesław Chrobry skutecznie "obwarowawszy brzeg tej rzeki, usadowiwszy się z wielkim wojskiem pod Krosnem, przeszkadza jak mógł, w przeprawieniu się na drugą stronę królowi niemieckiemu Henrykowi". Zamierzchłe dzieje jakkolwiek nie oddają stosunków współczesnych, stanowią o historii ziemi Dziadoszan, dla których lata współczesne przyniosły długo oczekiwane pokojowe układanie stosunków miedzy sąsiedzkimi państwami. Badania archeologiczne wykazały, iż skupisko osadnicze w okolicach Krosna kształtowało się już w okresie II wieku p.n.e. - V wieku n.e., jednakże za okres powstania grodu krośnieńskiego przyjmuje się VII wiek. Osadnictwo krośnieńskie najintensywniej rozwijało się od VIII do pierwszej połowy X wieku i było ważnym ośrodkiem w rejonie środkowego Nadodrza. Od czasu pierwszych Piastów osada musiała bronić się przed najazdami władców niemieckich, a w wielu przypadkach przypisywano jej znaczenie strategiczne z uwagi na charakter i jej lokalizacje w widłach rzeki Odry i Bobru. Dlatego też Krosno Odrzańskie zaliczane jest do najważniejszych warowni i traktowane jako twierdza państwowa, odgrywająca w XI i XII wieku kluczową rolę w systemie ochronnym zachodniej granicy Polski. Funkcje te zachowało Krosno Odrzańskie również w XIII wieku, kiedy to warowny zamek był jedną z głównych rezydencji Henryka I Brodatego. Pierwszym udokumentowanym historycznie krośnieńskim kasztelanem był Boguchwał. Podniesienie do rangi kasztelani Krosna Odrzańskiego wpływa na rozwój funkcji gospodarczej i obronnej miasta. Funkcje te podkreślał warowny zamek z I połowy XIII wieku będący jedną z głównych rezydencji kolejnego władcy na Śląsku Henryka I Brodatego, syna Bolesława Wysokiego i księżniczki niemieckiej Krystyny. Rozwój osadnictwa oparty na zasiedlaniu nadodrzańskich ziem ludnością różnych stanów i zawodów, która w zdecydowanej większości pochodziła z sąsiednich niemieckojęzycznych okolic, utrwalanie więzi wynikających z zawartych związków małżeńskich Piastów śląskich z Niemkami stanowiły o zmianach w osadnictwie na korzyść kolonistów niemieckich. Funkcje osadnicze nie przeszkadzały jednak Henrykowi I Brodatemu w umacnianiu swego panowania na tych ziemiach. Pojęcie fortyfikacji miejskich ma ścisły związek z nadaniem Krosnu Odrzańskiemu praw miejskich z woli Henryka I Brodatego. Jakkolwiek dokument lokacyjny nie zachował sie do dziś, to zwykło się przyjmować - co wynika z innych zapisów kronikarskich, że za panowania tego władcy Krosno Odrzańskie takie prawa otrzymało pomiędzy rokiem 1217 - 1232. Henryk I w czasie swojego panowania zjednoczył w jednym ręku olbrzymie terytorium - od Nysy Łużyckiej i Odry aż po Nidę i Dunajec. W obszar ten wchodziły Śląsk, Wielkopolska i Małopolska jako krainy historyczne. Po śmierci Henryka I Brodatego w dniu 19 marca 1238 roku tego ogromnego dziedzictwa nie był w stanie utrzymać jego następca Henryk II, któremu przyszło stoczyć walkę nie tylko z wewnętrzną opozycją, hierarchią kościelną, ale także z zachodnim sąsiadem - zgłaszającym roszczenia do Lubusza na Ziemi Lubuskiej. Następca Henryka I Brodatego - jego syn Henryk II ginie na placu boju w dniu 9 kwietnia 1241 pod Legnicą, w czasie bitwy z Tatarami - jak nazywano koczowniczy lud mongolski z dalekich azjatyckich ziem - który po rozgromieniu Moskwy i Kijowa, spustoszeniu Krakowa ruszył na Wrocław. Zlokalizowana w Krośnie Odrzańskim książęca warownia stanowi w okresie walk z Tatarami miejsce schronienia dla żony Henryka I Brodatego - Jadwigi, w razie potrzeby miasto stanowiło najdogodniejszy punkt do ucieczki na zachód. Rządy następnych władców, w tym najstarszego syna Henryka II Pobożnego i Anny księżniczki czeskiej - Bolesława Rogatki, dla księstwa nie mogły wróżyć nic dobrego. Brak doświadczenia, młody wiek, rozrzutność w gospodarowaniu dziedzictwem po ojcu wywoływały konflikty wewnętrzne i niesnaski rodzinne między książętami, a nawet bratobójcze walki. Brak możliwości wywiązania się ze zobowiązań wobec najemnych żołnierzy - przeważnie niemieckiego autoramentu - powoduje, że na własną rękę wojska te dochodzą swoich praw, grabiąc i łupiąc straszliwie kraj. Lubusz zostaje oddany w zastaw za zaciągnięte pożyczki margrabiom brandenburskim. Druga żona Konrada - księcia głogowskiego, margrabianka miśnieńska Zofia, po śmierci swego męża, otrzymuje zapis w testamencie w postaci nadodrzańskiego Krosna. Po śmierci Konrada - Zofia, wracając do Miśni, sprzedaje swoje wiano arcybiskupowi magdeburskiemu. W 1276 roku Krosno wykupuje książę głogowsko-poznański Henryk III, w 1277 r. Krosno wraca ponownie w ręce Magdeburczyków, jednak w 1278 r. Henryk III ponownie wykupuje Krosno za sumę 6 tys. grzywien. W 1309 roku umiera Henryk III. W 1312 roku Krosno zbrojnie zajmuje Waldemar Askańczyk - margrabia brandenburski - wykorzystując wewnętrzną niestabilność księstw śląskich - i gdy pewnym było, że miastu nie pospieszy z pomocą książę głogowski (poznański) Henryk IV - zamek i miasto poddano. Roszczenia Henryk IV głogowskiego dotyczące zwrotu miasta były bezskuteczne do 1319 roku, kiedy to umiera Waldemar Askańczyk i Brandenburczycy wycofują się z zajętych terenów. Rozpoczyna się wojna o sukcesję, w zakończeniu której uczestniczył m.in. król Czech i Węgier Maciej Korwin. Ostatecznie uregulowanie praw do Krosna rozstrzygnął traktat zawarty w Kamieńcu w 1482 r., z mocy którego Albrecht Achilles za niespłacony posag zajmuje Krosno Odrzańskie. Stan ten przetrwał do 20 lutego 1945 roku, kiedy to Krosno Odrzańskie ponownie wraca w granice Polski. Krosno Odrzańskie współcześnie zachowało swoje funkcje ośrodka administracyjnego dla obszaru gminy - z racji aktywności społeczno-gospodarczej , zlokalizowanych instytucji i położenia. Znajduje się tu siedziba Powiatu Krośnieńskiego nad Odrą.
|
