Myślenice

 
Województwo: małopolskie
Powiat: powiat myślenicki
WWW: www.myslenice.pl
Kategoria: 10.000 > 20.000
Liczba mieszkańców 10000 -
Słowa klczowe:
Rynek, ratusz, kultura, plan miasta, Dom Grecki, gotycki kościół parafialny z 1465, gotycki kościół na Stradomiu, figura św. Floriana z 1776, cmentarz żydowski, cmentarz I wojny światowej.
Opis:

Gmina Myślenice położona jest w południowej części województwa małopolskiego, 30 km od Krakowa na obszarze 153, 7 km kw., a same Myślenice zajmują 30,1 km kw. Miasto położone jest na wysokości 315 m. n.p.m. nad rzeką Rabą. Otoczone są wzniesieniami Dalinu, Chełmu i Uklejny. Na gminę składają się obok Myślenic miejscowości: Bęczarka, Borzęta. Bulina, Bysina, Chełm, Droginia, Głogoczów. Jasienica, Jawornik, Krzyszkowice, Łęki, Osieczany, Polanka, Poręba. Trzemeśnia, Zasań, Zawada. Administracyjnie w skład gminy wchodzi 17 sołectw. Ludność Miasta i Gminy Myślenice liczy 40 791 mieszkańców, w tym miasto 17 975. Urozmaicona rzeźba terenu, góry, wzniesienia, pagórki, doliny tworzą krajobraz chętnie podziwiany przez turystów i amatorów pieszych, rodzinnych wycieczek.

Gminę otaczają wzniesienia Pogórza Wielickiego, które przechodzą w łagodne stoki opadające ku dolinie Raby. Od południa kotlinę zamyka pasmo Beskidu Makowskiego, o charakterystycznych wierzchołkach przypominających kształtem kopułę (więcej informacji: http://www.beskidmakowski.pl/) . Budowa geologiczna sprzyja powstawaniu licznych głęboko wyciętych dolin. Dorzecze Raby stanowi dziesiątki potoków spływających z północnych i północno - zachodnich zboczy Pasma Lubomira i Łysiny oraz południowych zboczy Pogórza Wielickiego. Północna część gminy, o łagodniejszej rzeźbie terenu, leży w zlewni rzeki Skawinki.

Historia:

Miasto otrzymało typowy dla lokalizacji z okresy Kazimierza Wielkiego układ lokacyjny. Obszar miasta został wydzielony w części obu wsi Mislinicze, które z czasem przyjęły nazwę Górnej i Dolnej Wsi. Uposażenie wójtostwa obejmowało zach. część Dolnej Wsi i przyległą do niej część terenów nowego miasta, łącznie ze Stradomiem. W 1356 r. wójt myślenicki otrzymał prawo zasiadania w sądzie najwyższym niemieckiego zamku w Krakowie.

Po podziale w 1364 r. wójtostwa myślenickiego, jego dziedzicami zostali synowie Hynki, Hanko i Mikołaj. Po śmierci około 1405 r. Mikołaja, jego część wójtostwa przeszła na kilkadziesiąt lat w obce ręce. Natomiast Hanko jako wójt i bachmistrz wielicki, już w 1355 r. uzyskał od króla szlachectwo oraz herb Trzy Trąby i został dziedzicem pobliskiego Zakliczyna. W ten sposób stał się protoplastą bardzo później rozgałęzionego i zasłużonego dla Polski rodu Jordanów z Zakliczyna.

Po jego śmierci w 1358 r. należącą do niego połowę wójtostwa myślenickiego przyjął syn Jan z Zakliczyna. Za jego czasów bywała w Myślenicach królowa Jadwiga, a co najmniej trzy razy był tu sam król Władysław Jagiełło: latem 1417 r., wracał tędy w Rusi do Krakowa; w dniach 3 i 4 marca 1424 r. gościł w Myślenicach cesarza niemieckiego Zygmunta Luksemburczyka z żoną Barbarą oraz króla duńskiego Eryka VIII wraz z ich dworami, którzy ostali zaproszeni do Krakowa na uroczystość koronacji czwartej żony Władysława Jagiełły Zofii Holszańskiej; w 1429 r. król polował w okolicznych lasach.

Zaledwie kilka lat (od 1447 r. do około 1454 r.) dzierżył połowę wójtostwa syn Jana, Mikołaj z Zakliczyna, zwany Poganem. Prawdopodobnie przydomek taki otrzymał jako zwolennik ruchu religijnego, zwanego husytyzmem. Następnie tę połowę wójtostwa przekazał (po 1/4) swym dzieciom, Tobiaszowi i Jordanowi, zwanemu Poganowiczem. Jordan Poganowicz był właściwym twórcą znacznego rodu i nadał mu nazwisko Jordan. Przejął po bracie jego czwartą część, w 1467 r. wykupił drugą połowę i ten sposób skupił w swych rękach całe wójtostwo myślenickie.

Syn Jordana Poganowicza, Mikołaj Jordan w 1509 r. sprowadził do Myślenic sukienników i osadził ich na Stradomiu, między kościołem a tzw. Zimną Wodą (dzisiejsza Studzienka). W 1513 r. dokonał tzw. "nowej lokalizacji" miasta. Na miejsce osadnictwa przeznaczył część swego uposażenia między Stradomiem a miastem lokacyjnym, czyli pn. części dzisiejszej ul. Niepodległości. Zmarł z 1521r.

W 1550 r. wójtostwo po swej matce Annie objął syn Mikołaja, Wawrzyniec Spytek Jordan, najznakomitszy przedstawiciel rodu Jordanów. Był on kasztelanem krakowskim, piastował wiele różnych, ważnych stanowisk i godności, posiadał również ponad 50 wsi i kilka miast. W Myślenicach wybudował wkrótce okazały dwór obronny, zwany "nowym zamkiem" (przy dzisiejszej ul. Żeromskiego), postawił szpital (przytułek) dla ubogich z kaplicą Św. Urbana (na obecnym narożniku ul. Słowackiego i potoku Bysinka - od strony południowej). W zamku Jordan nie tylko chętnie sam przebywał, ale również przyjmował znakomitych gości, w tym Mikołaja Reja. W 1557 r. ofiarował kasztelanii krakowskiej wójtostwo w Myślenicach oraz swoje dziedziczne sołectwa w sąsiednich wsiach: Borzęcie, Bysinie i Polance.

Nowi właściciele wójtostwa, kasztelanowie, nie dbali już tak o Myślenice, jak jego dziedziczni wójtowie. Miasto więc z wolna podupadało, do czego w znacznym stopniu przyczyniło się spustoszenie przez Szwedów w 1655 r. Przed połową XVIII wieku zamek wójtowski znajdował się w daleko posuniętej ruinie.

Po pierwszym rozbiorze Polski w 1773 r. rząd austriacki z dóbr dawnej kasztelanii krakowskiej, a obecnie "kameralnych" utworzył tzw. Cesarsko - Królewską Ekonomię w Myślenicach. W 1777 r. zakupiła ją na licytacji księżna Franciszka z Krasińskich, żona króla Augusta III Sasa. W 1782 r. utworzono w Myślenicach cyrkuł, który w 1819 r. zlikwidowano, a jego tereny włączono do cyrkułu wadowickiego. W 1866 r. utworzono z kolei powiat myślenicki. W latach 1784-1785 przez Myślenice prowadzono tzw. trakt carski łączący Wiedeń ze Lwowem. W 1788 r. miasto od Krasińskiej zakupił skarb państwa w celu uwolnienia go od wszelkiej zewnętrznej zależności. Natomiast Górną o Dolną Wieś Krasińska przekazała swej córce, księżnie Marii Carigan. Po śmierci Marii w 1851 r. po podziale dóbr w 1868 r. wsie te odziedziczyła jej córka Augusta. W 1874 r. od Augusty nabyła je księżna Cecylia Lubomirska. W latach 30. XX w. właścicielem dóbr w Myślenicach o powierzchni 80 ha był Książe Lubomirski. W 1925 r. Dolna i Górna Wieś utworzyły wspólną gminę z Myślenicami, a w 1929 r. ostatecznie włączono je do miasta pod nazwami Dolne i Górne Przedmieście. Do miasto włączono wówczas również Zarabie.

W okresie międzywojennym nastąpił szczególny rozwój Zarabia jako uzdrowiska. W 1921 r. zbudowano jaz i zalew na Rabie oraz Dom Zdrojowy, liczne drewniane i murowane wille oraz pensjonaty.

W nocy z dnia 22 na 23 czerwca 1936 r. miał miejsce słynny "marsz na Myślenice", którym kierował właściciel pobliskich Chorowici, Adam Doboszyński, fanatyczny działacz i prezes Zarządu Powiatowego Stronnictwa Narodowego w Krakowie. Uczestnicy marszu w liczbie prawie 70 bojówkarzy (niektórzy podają że było ich około 100) przecięli linie telefoniczne wybiegające z Myślenic, rozbroili posterunek policji, naszli mieszkanie starosty, Antoniego Basary (uchronił się od niemal cudem ponieważ przedstawił się bojówkarzom jako ktoś inny), zdemolowali kilka sklepów żydowskich w rynku. Podczas okupacji niemieckiej Myślenice były siedzibą Komedy Obwodu Armii Krajowej "Murawa".

Po wojnie rozwinął się przemysł, szczególnie w branży odzieżowej, metalowej i -galanteryjnej. W 1952 r. do miasta przyłączono wieś Chełm wraz z odległymi przysiółkami Wierchem Stróżą o Śliwnikiem.

W latach 70. i później rozwinęło się mieszkaniowe budownictwo blokowe. Wschodni skraj miasta zabudowano zakładami przemysłowymi, składami, magazynami itp., a w latach 1974-1975 oddzielono je od miasta dwujezdniową drogą szybkiego ruchu (Zakopianka).

 

Zaloguj sie zeby glosowac
Komentarze: