Historia:
Gmina Radzyń Podlaski w obecnych granicach powstała na mocy uchwały Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie w dniu l stycznia 1973 roku z połączenia trzech byłych Gromadzkich Rad Narodowych: w Branicy Radzyńskiej, w Białej i w Białce. Gmina należała w okresie staropolskim do Ziemi Łukowskiej, zwanej też powiatem łukowskim, z grodem kasztelańskim w Łukowie. Granice państwowe między Polską a Litwą były wielokrotnie przesuwane, a ostatecznie ustalono je w XV w na zasadzie kopców granicznych, rzek, lasów i bagien. Odcinek tej granicy przebiegał przez Branicę, Zbulitów i Ustrzesz. Był to przebieg w linii prostej płn. -płd., pokrywający się ze wschodnią granicą gminy Radzyń. W 1520 r. utworzono województwo podlaskie, potem Brzeskie. W Wielkim Księstwie Litewskim językiem urzędowym był język białoruski i cyrylica, a na omawianych rubieżach także wyznanie prawosławne. Natomiast na obszarze naszej gminy panuje wyłącznie wyznanie rzymsko-katolickie (przy ubogiej sieci parafialnej w porównaniu z rdzennym województwem lubelskim). Ziemia Łukowska do 1478 r. należała do województwa sandomierskiego, po czym wraz z Ziemią Lubelską i Urzędowską weszła w skład nowo utworzonego Województwa Lubelskiego. Podział ten obowiązywał aż do II rozbioru. Po I rozbiorze Ziemia Łukowska pozostała jeszcze przy Polsce, a miasto Radzyń (wraz z większością terenu obecnej gminy) w 1788 r. znalazło się w nowo utworzonym wydziale lubelskim. Istotne zmiany przyniósł II rozbiór, kiedy to wprowadzono trójstopniowy podział administracyjny. Ziemia Łukowska znalazła się wówczas w nowopowstałym województwie chełmskim na terenie prowincji polskiej. Po III rozbiorze Polski z obszarów zajętych przez Austriaków utworzono Galicję Zachodnią. Interesujący nas teren należał wówczas do cyrkułu łukowskiego z siedzibą w Łukowie, przeniesioną następnie do Radzynia. Do czasów Księstwa Warszawskiego następowały kilkakrotne modyfikacje zasięgów i nazw cyrkułów. Przed 1809 r. tereny dawnej Ziemi Łukowskiej należały do cyrkułu bialskiego i okręgu włodawskiego. W 1810 r. teren obecnej gminy Radzyń wszedł w skład powiatu radzyńskiego departamentu siedleckiego. W zakresie władzy sądowej powiat radzyński podlegał wydziałowi bialskiemu. W czasach Królestwa Polskiego powrócono do podziału na województwa. Radzyń i jego okolice znalazły się w województwie podlaskim – obwodzie i powiecie radzyńskim. Po Powstaniu Listopadowym w ramach rusyfikacji przemianowano województwa na gubernie (1837 r.), a obwody na powiaty (1842 r.), Radzyń, pozostając siedzibą powiatu, wszedł do rozległej guberni lubelskiej, utworzonej przez połączenie dotychczasowych województw – lubelskiego i podlaskiego. Jednakże już 1854 r. dokonał się jej podział na gubernię lubelską i siedlecką, do której przynależały okolice Radzynia, nadal będącego centrum powiatu, obejmującego 16 gmin. Siedzibą jednej z nich, obejmującej obszar obecnej gminy Radzyń, była Biała. Po 1912 r. powiat radzyński przeszedł do guberni lubelskiej. Podczas I wojny światowej obszar gminy znalazł się pod okupacją niemiecką. W Polsce odrodzonej przywrócono przynależność do historycznego województwa lubelskiego i powiatu radzyńskiego. Czas II wojny światowej to okres przynależności powiatu radzyńskiego do Generalnego Gubernatorstwa i Dystryktu Lubelskiego. Po zakończeniu działań wojennych funkcjonował powiat radzyński, dzielący się na gminy, a następnie gromady. Od 1975 r. gmina Radzyń Podlaski należała do województwa bialskopodlaskiego. Po nowej reformie administracyjnej, w wyniku której od 1 stycznia 1999 roku na mapie administracyjnej naszego państwa pojawiły się powiaty, powróciła na łono województwa lubelskiego, będąc obecnie istotną częścią terytorium powiatu radzyńskiego.
|
