Rypin

Rypin – Miasto powiatowe we wschodniej części województwa kujawsko-pomorskiego.

Położone na szlaku wiodącym z Kujaw na Warmię i z Pomorza na Mazowsze. Leży w północno-wschodniej części historycznej ziemi dobrzyńskiej nad rzeką Rypienicą – dopływem Drwęcy. Geograficznie obszar otaczający Rypin należy do Pojezierza Dobrzyńskiego. Ze względu na duże skupiska jezior na południowym zachodzie, okolice nazywane są Szwajcarią Dobrzyńską.

O Rypinie, obecnie mieście powiatowym, położonym nad Rypienicą (dopływem Drwęcy) w woj. Kujawsko – pomorskim, pierwsze wzmianki pochodzą z tzw. Przywileju Bolesława Śmiałego dla klasztoru Benedyktynów w Mogilnie z dnia 11 kwietnia 1065 roku. Rypin był ośrodkiem odrębnej jednostki terytorialnej; najpierw okręgu grodowego, czyli kasztelanii (XI – XIV w.), a następnie powiatu (od XIV w.). Gród znajdował się wówczas na terenie wsi Starorypin. Tu w pierwszych latach XIV wieku miechowici Wolmar i Piotr zbudowali kościół Panny Marii i św. Piotra i Pawła oraz szpital, czyli przytułek dla chorych i starców. Ruiny tej świątyni przetrwały do 1868 roku.

Gród kilkakrotnie płonął, prawdopodobnie podpalany w czasie najazdów ludów bałtyckich (Prusów i Litwinów) a od końca XIII w. Krzyżaków. Zniszczony został całkowicie w 1329 roku więcej już nie był odbudowywany. Translokacja całego ośrodka osadniczego na obszar dzisiejszego m. Rypina nastąpiła w pierwszej połowie XIV wieku. Przywilej lokacyjny dla Rypina wydał 24 czerwca 1345 roku Władysław- Książe dobrzyński. Miasto zajmowało niewielką przestrzeń, posiadając obszar około 3 ha. Prawdopodobnie już w tym czasie obwarowane było murem i posiadało dwie bramy: sierpecką na południu i drugą koło mostu na Rypienicy. Być może istniał już zamek i kościół św. Trójcy. Pierwszym znanym ze źródeł proboszczem Rypińskim był Wojsław (1348 rok).

Sąsiedztwo polsko – krzyżackie powodowało, że Rypin aż trzykrotnie okupowany był przez zakonników z czarnym krzyżem na białych płaszczach. Dopiero na mocy II Pokoju Toruńskiego w 1466 r. Zapanował na tych ziemiach pokój.

Proces odbudowy miasta i powiatu zahamowany został w okresie wojny północnej (1700 – 1721). Dopiero w połowie XVIII wieku następuje powolnie postępujący rozwój gospodarczy. Powstają nowe osady, zwiększa się areał gruntów uprawnych, wzrasta liczba ludności, rozwija się osadnictwo oparte na zasadach czynszowych.

W Rypinie wzrosła liczba zakładów rzemieślniczych, ożywił się handel. Poważny wpływ na rozwój miasta miała osiedlająca się tu od połowy XVIII w. ludność żydowska. Na mocy przywileju wystawionego w 1779 r. przez burmistrza i radę miasta Rypina Żydzi otrzymali szereg uprawnień i stali się pełnoprawnymi obywatelami miasta.

W okresie koniunktury gospodarczej nadszedł rok 1793. Dokonany został II Rozbiór Polski. Rypin wszedł w skład zaboru pruskiego. W 1797 roku z całej Ziemi Dobrzyńskiej utworzony został jeden powiat z siedzibą w Lipnie i dwa sądy powiatowe w Lipnie i Rypinie.

W 1807 roku Napoleon tworzy Księstwo Warszawskie, w jego skład wchodzi Ziemia Dobrzyńska. Rypin nadal stanowił powiat lipnowski i należał do departamentu płockiego.

Na Kongresie Wiedeńskim w 1815 roku powstaje Królestwo Polskie. W jego granicach znalazł się Rypin wraz z całą Ziemią Dobrzyńską (bez Złotoryi i Górzna, które weszły do Prus). Tak więc Drwęca przez 100 lat była rzeką graniczną.

W sierpniu 1914 roku Wybuchła I Wojna Światowa. Z obszaru Królestwa Polskiego zajętego przez wojska niemieckie, utworzono General - Gubernatorstwo Warszawskie. Na Mazowszu Płockim pozostały 3 okręgi (Kreis). Okręg lipnowski obejmował powiat Lipnowski i Rypiński. W latach okupacji pruskiej działało Towarzystwo Rolnicze, Polska Macierz Szklona i utworzona została konspiracyjna organizacja wojskowa pod nazwą Polska Organizacja Wojskowa (POW).

11 listopada 1918 roku o godz. 11.00 zrzucona została w Rypinie okupacja niemiecka. Całą władzę w mieście przejęła POW, a następnie Rada Powiatowa, która wyłoniła Wydział Wykonawczy. Cała Ziemia Dobrzyńska weszła w skład Odrodzonego Państwa Polskiego. Wyodrębniony został samodzielny powiat Rypiński, który włączono w skład woj. Warszawskiego.

Powiat Rypiński, według stanu z 1 stycznia 1937 roku, posiadał powierzchnię 1216 km², a zamieszkiwało na jego terenie 86,6 tys. ludzi, co dawało 71 osób na 1 km².

Wybuch II Wojny Światowej i okupacja ziem polskich przez hitlerowskie Niemcy spowodowała dalsze zmiany w podziale administracyjnym. W dniu 8 października 1939 r. Hitler wydał dekret „O podziale i zarządzie terenów wschodnich”, na mocy którego Rypin i powiat weszły w skład Okręgu Rzeszy Gdańsk Prusy Zachodnie.

W pierwszych miesiącach okupacji Selbstschutz, gestapo i inne formacje policyjne przeprowadziły na terenie miasta i powiatu masowe egzekucje. Od wiosny 1940 r. działał w Rypinie i okolicy ruch oporu związany z rządem londyńskim (ZWZ - AK) oraz lewicowy ruch oporu (PPR, GL, AL.)

Dnia 21 stycznia 1945 roku miasto i powiat zostały wyzwolone spod okupacji hitlerowskiej przez wojska II Frontu Białoruskiego 65 Armii dowodzone przez gen. Pawła Batowa.

Po wojnie nastąpiła rozbudowa miasta. Powstały liczne zakłady przemysłowe. Rozwinęła się spółdzielczość. W mieście wybudowane zostały trzy budynki szkolne, dwa dla szkół podstawowych, jeden dla Zespołu Szkół Ekonomicznych i Zawodowych oraz dwa przedszkola. Spółdzielnia Mieszkaniowa, założona w 1965 r., w okresie swej działalności oddała do użytku kilka tysięcy mieszkań.

Biskup Płocki Bogdan Sikorski dekretem z dnia 11 kwietnia 1982 r., z mocą obowiązującą od 3 maja tego roku, erygował w Rypinie drugą parafię pod wezwaniem św. Stanisława Kostki. Pierwszym Proboszczem tej parafii został ks. dr Antoni Podleś. Dnia 28 czerwca 1983 roku parafia uzyskała zezwolenie na budowę kościoła i plebani. Prace trwały do sierpnia 1990 roku. W międzyczasie wybudowano budynek gospodarczy (1985) i katechetyczno – administracyjny (1987).

Uroczysta konsekracja kościoła pod wezwaniem Najświętszego Serca Jezusowego odbyła się w niedzielę 16 września 1990 roku. Dokonał tego biskup płocki Zygmunt Kamiński wraz z towarzyszącym mu biskupem pomocniczym Andrzejem Suskim.

W dniu 28 maja 1975 roku Sejm PRL uchwalił ustawę „O dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz zmianie ustawy o radach narodowych”. Wśród 49 województw powołano nowe województwo włocławskie, w skład którego weszła część powiatu rypińskiego z Rypinem. Na koniec 1992 roku Rypin posiadał powierzchnię 11 km², na terenie którego mieszkało 16150 osób.

Reforma administracyjna z 1998 roku przywróciła powiat Rypiński. Powstał on jednak w mocno okrojonym terytorium na obszarze 587 km², na którym 31 grudnia 2000 roku mieszkało 45742 osoby. Na 1 km² przypadało 77,9 mieszkańca. Miasto Rypin w tym czasie posiadało powierzchnię 1073 ha i 17063 mieszkańców.