Historia:
Początki powiatu wielickiego sięgają czasów cesarza Franciszka Józefa I, który zapoczątkował w 1853r. reformę administracyjną Galicji. Zgodnie z jej założeniami na terenie kraju miała powstać sieć powiatów administracyjno-sądowych podległych władzom w Krakowie i Lwowie. Ostateczny kształt sieci administracyjnej został wyznaczony rok później. Wówczas powstał powiat administracyjno-sądowy z siedzibą w Wieliczce. Na pierwszego naczelnika powołano Johanna Schrotta. Powiat posiadał 168 km.2 powierzchni i zamieszkiwały go 23 373 osoby (dane z 1857r.), w tym prawie 6,5 tysiąca w samej Wieliczce. Wieliczka stanowiła wtedy ważny i znany ośrodek miejski na terenie Galicji. Duże znaczenie miało bowiem dla gospodarki austriackiej wydobycie soli kamiennej w kopalni soli. O jej roli świadczyć może choćby fakt, iż pierwsza na terenie Austrii koncesja na budowę kolei żelaznej o trakcji parowej została wydana na połączenie kolejowe Wiednia z Bochnią, która była cyrkułem, wraz z odgałęzieniem do Wieliczki. Mimo iż zamierzenia te nie zostały nigdy zrealizowane w tym kształcie, to i tak Wieliczka jako jedno z pierwszych miast galicyjskich uzyskała połączenie kolejowe. Na przełomie 1866 i 1867 roku przeprowadzono w Galicji reformę administracji powiatowej. Zlikwidowano cyrkuł bocheński, a Wieliczka stała się stolicą powiatu politycznego. W jego skład weszły cztery miasta: Wieliczka, Podgórze, Dobczyce i Skawina raz 181 gmin wiejskich. Na obszarze około 728 km. 2 zamieszkiwało 94 018 osób (dane z 1869r.). W takim kształcie powiat wielicki był jednym z najmocniejszych ekonomicznie powiatów w Galicji. Wywoływało to dążenia władz sąsiednich powiatów do wzmocnienia się poprzez przejęcie niektórych gmin z powiatu wielickiego. Starania te nasiliły się po opublikowaniu ustawy Rady Państwa z 19 maja 1868r. dotyczącej dostosowania granic powiatów politycznych i autonomicznych do granic powiatów sądowych. Decyzją Sejmu Krajowego w 1878r. powiat wielicki został zmniejszony o 25 gmin, a jego powierzchnia do 651 km. Wydawało się, że regulacja granic powiatów została dokonana ostatecznie i dzięki temu istniejący podział administracyjny utrwali się na wiele lat. Niestety nie. W przypadku powiatu wielickiego duży wpływ na jego kształt terytorialny miały przemiany urbanistyczne, a przede wszystkim szybki rozwój dwóch miast: Podgórza i Krakowa. Podgórze było wówczas miastem większym i nowocześniejszym od Wieliczki, w którym do głosu dochodziły zupełnie odmienne problemy niż w samej stolicy powiatu. Przyczyniło się to do podziału powiatu wielickiego na dwa powiaty polityczne: wielicki i podgórski. Utworzenie nowego powiatu politycznego nie było niczym nadzwyczajnym. Nietypowe było jednak pozostawienie bez zmian granic powiatu autonomicznego. I tak od 1897r. Rada Powiatu Wielickiego obejmowała swoją działalnością nie jedno a dwa starostwa. W pierwszej kolejności do Krakowa zostały włączone: Dębniki i Zakrzówek, a następnie Ludwinów. Na tym nie zakończył się jednak proces poszerzania Krakowa. Pozostały jeszcze dwa obszary, którymi była żywotnie zainteresowana dawna stolica Polski: Płaszów i Podgórze. Pierwszy został odłączony od Wieliczki w 1912r. Trzy lata później Podgórze. Zmiany te zadały silny cios w podstawy ekonomiczne powiatu wielickiego i zdecydowanie wpłynęły na jego sytuację w utworzonym w 1918r. państwie polskim. Od listopada 1918r. powiat wielicki należał do odradzającego się państwa polskiego. Tymczasem samo państwo borykało się z wieloma problemami. Dotyczyły one zarówno ustalenia jego granic, jak i ujednolicenia i uregulowania struktury administracyjnej kraju. Dla władz powiatu wielickiego największym problemem stało się zagrożenie jego likwidacji. Za likwidacją przemawiało kilka powodów. Pierwszym było dążenie gmin byłego podgórskiego powiatu sądowego do włączenia ich do autonomicznego powiatu krakowskiego. Kolejne wiązało się z utworzeniem starostwa, a następnie autonomicznego powiatu w Makowie Podhalańskim. Jego powstanie przyczyniło się do uszczuplenia terytorium powiatu myślenickiego, którego władze postulowały o włączenie do niego części powiatu wielickiego. Ponieważ na początku 1929r. obszar wielickiego powiatu samorządowego obejmował starostwo wielickie oraz częściowo starostwa krakowskie i myślenickie, likwidacja powiatu wydawała się najłatwiejszym sposobem uregulowania takiego stanu rzeczy. Jednak pod naciskiem protestów mieszkańców oraz działających na terenie powiatu organizacji, Rada Ministrów nie zdecydowała się na likwidację powiatu, a jedynie ograniczyła jego terytorium do dwóch okręgów sądowych: dobczyckiego i wielickiego. Triumf obrońców powiatu okazał się krótkotrwały. Wprowadzona w 1932r. reforma administracyjna państwa ujednolicała powiaty, likwidując podział na powiaty polityczne i samorządowe. W jej trakcie skorygowano również podział administracyjny kraju, likwidując niejako przy okazji powiat wielicki. Jego terytorium podzielono pomiędzy trzy powiaty: krakowski, myślenicki i bocheński. Kiedy pojawiły się pierwsze sygnały na temat nowego podziału administracyjnego kraju, w strukturze którego miały powstać powiaty, w Wieliczce zrodziła się inicjatywa odtworzenia powiatu wielickiego. 23 czerwca 1993r. został utworzony Międzygminny Społeczny Komitet na rzecz Powstania Powiatu Wielickiego. Efektem trwających kilka lat zabiegów było powołanie do życia powiatu wielickiego, w skład którego weszło pięć gmin: Wieliczka, Niepołomice, Biskupice Gdów i Kłaj.
|
