|
W 1948 r. na sesji Powiatowej Rady Narodowej Mieczysław Mazaraki wystąpił z projektem utworzenia w Chrzanowie muzeum i umieszczenia go w jednej z nielicznych zabytkowych budowli oszczędzonych przez dziejowe zawieruchy. Stary lamus dworski, pochodzący z XVI wieku, przebudowany w wieku XIX na siedzibę Loewenfeldów, odpowiadał wymaganiom i zamysłom, jednak zaraz po wojnie zajmowały go liczne instytucje. Wnioskodawca jest rodowitym chrzano- wianinem, który studiował przyrodę w Uniwersytecie Jagiellońskim a po zakończeniu wojennej odysei rozpoczął pracę w Państwowym Gimnazjum i Liceum w Chrzanowie. Był czynny na niwie społecznej i w ruchu ochrony przyrody. Dopiero 5 stycznia 1956 r. Powiatowa Komisja Planowania Gospodarczego oficjalnie powołała Komitet Organizacyjny Muzeum Ziemi Chrzanowskiej, w którego składzie znaleźli się ludzie działający wspólnie na rzecz muzeum od roku 1950. Byli to: J. Pęckowski - przewodniczący, M. Mazaraki - I wiceprzewodniczący, K. Mostowska - II wiceprzewodniczący, F. Wartalski - skarbnik, I. Mazaraki - sekretarz, oraz członkowie: J. Kossek, Z. Gutentag, E. Dziechciarczyk, S. Nosek, M. Princ, R. Chruściel i J. Hniłko. W maju 1956 r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Chrzanowie zatwierdziło skład Komitetu. Wydarzenie to poprzedziły publikacje w "Gazecie Krakowskiej" i w "Dzienniku Polskim", lokalny radiowęzeł przeprowadził wywiady z członkami Komitetu, rozpoczęto dużą akcję propagandową w szkołach i zakładach pracy w całym powiecie chrzanowskim. Przez kilka lat dyskutowano o profilu mającej powstać placówki. W dyskusji wzięli udział początkowo bardzo zaangażowani przedstawiciele władz miejskich i powiatowych, organizacji społecznych i poli- tycznych, poproszono o wypowiedzi ekspertów oraz najbardziej zainteresowanych - mieszkańców powiatu. Dopiero 22 lipca 1960 roku udało się otworzyć Muzeum Ziemi Chrzanowskiej, które miało charakter placówki społecznej. Rozpoczęło prace jako wielodziałowe muzeum regionalne posiadające działy: przyrodniczy, archeologiczno - historyczny, etnograficzny i sztuki. Kierowanie nową placówką zlecił Wydział Kultury PRN mgrowi Mieczysławowi Mazarakiemu, dotychczasowemu przewodniczącemu Komitetu Organizacyjnego (wybrany po śmierci J. Pęckowskiego, 24.11. 1959 r.). W chwili otwarcia Muzeum dysponowało zaledwie trzema salami ekspozycyjnymi i w nich organizowało pierwsze wystawy czasowe: "Malarstwo polskie od końca XVIII do XX wieku" oraz "Przemysł artystyczny i rzemiosło regionu chrzanowskiego". O ile pierwsza wystawa wykorzystywała zbiory wypożyczone z innych muzeów, to druga była w dużej mierze dziełem początkujących chrzanowskich muzealników. Bogaty i bardzo urozmaicony region chrzanowski, ściśle związany z Krakowem i Śląskiem, ale posiadający również własne ciekawe odrębności przyrodnicze i etnograficzne, mógł je teraz pokazać nie tylko w formie ekspozycji, ale i należycie zabezpieczyć przed radykalnym zniszczeniem i zapomnieniem. W 1966 Muzeum otrzymało statut i przekształciło się w placówkę państwową, podległą Ministerstwu Kultury i Sztuki zaś pod względem merytorycznym opiekę nad nim sprawować zaczęło od 1967 r. Muzeum Narodowe w Krakowie. Zmieniono nazwę na Muzeum w Chrzanowie, zaś penetracje badawcze, zgodnie ze statutem obejmowały swoim zasięgiem teren powiatu chrzanowskiego. Wtedy też ze względu na pokaźne zbiory i dorobek naukowy działu przyrodniczego, który prowadzili Irena i Mieczysław Mazarakowie, powstała przy Muzeum grupa terenowa Ośrodka Dokumentacji Fizjo- graficznej Polskiej Akademii Nauk. Badania skupiały się wokół proble- matyki ochrony ekosystemów zagrożonych przez rozwój przemysłu. Przez kilkanaście lat zaangażowana w tę pracę była większość pracowników merytorycznych. Dziełem I. Mazaraki jest Herbarium Musaei Orbis Chrzanoviensis. Wyniki prac Ośrodka opublikowano w "Studiach Dokumentacji Fizjograficznej". Zbiory Muzeum w Chrzanowie często dzięki swojej wartości historycznej, artystycznej i naukowej wykraczają poza status zbiorów regionalnych. Do najcenniejszych i uznanych należą: gromadzona od lat kolekcja judaiców (balsaminki, lampki chanukowe, menory, zwoje Tory wraz z ozdobami) z bogatym zespołem obrazów o tematyce żydowskiej, cenna, nieczęsto dzisiaj w muzeach spotykana kolekcja naczyń i przedmiotów z cyny, interesujący zbiór szkła biederme- ierowskiego prezentowany od lat 70. w saloniku mieszczańskim czy duży zbiór guzów kontuszo- wych i kilkanaście okazów pięknej biżuterii krakowskiej, której wartość dostrzeżono prezentując ją na międzynarodowych wystawach w Belgii i Rumunii. Nie tylko artystyczne ale i emocjonalne znaczenie mają muzealia stanowiące specyficznie polską grupę zabytków, tzw. pamiątki żałoby narodowej, określane też mianem biżuterii patriotycznej. To przede wszystkim biżuteria żałobna noszona w czasach popowstaniowych oraz związane z rocznicami wydarzeń patriotycznych pierścionki, spinki, dewizki, odznaki, bransoletki itp. Najcenniejszym nabytkiem jest jednak szesnastowieczna rzeźba polichromowana o cechach późnogotyckich, przedstawiająca św. Stanisława ze Szczepanowa, pokazywana w 1986 roku na wystawie "Polska Jagiellonów" w Schallaburgu. Gromadzenie tych cennych przedmiotów zabytko- wych zainicjowali małżonkowie Irena i Mieczysław Mazaraki. Kolekcje rozwijała później z wielkim zaangażowaniem mgr Wiktoria Hadyś, historyk, będąca również autorką wydawnictw o małej architekturze z czarnego marmuru na ziemi chrzanowskiej, miejscach pamięci narodowej i wielu katalogów wystaw malarskich. Z funduszów miasta w 1981 r. zakupiono staraniem dyrektora J. Motyki zabytkowy budynek wraz z ogrodem przy Alei Henryka, należący do spadkobierców Tadeusza Urbańczyka, profesora gimnazjum i liceum, postaci, która wywarła znaczny wpływ na życie intelektualne i artystyczne Chrzanowa. Ten popularnie nazywany w mieście "dom Urbańczyka" oddany do użytku w 1985 r. po gruntownym remoncie funkcjonuje jako Oddział Wystaw Czasowych. Wystawa inauguracyjna w tym budynku poświęcona została 25-leciu Muzeum w Chrzanowie. W nowym oddziale mieści się Dział Naukowo - Oświatowy z biblioteką specjalistyczną i archiwami naukowym i fotograficznym oraz sale wystaw czasowych. Organizowane tutaj wystawy ze zbiorów własnych i te sprowadzane z innych muzeów polskich oraz Muzealne Wieczory Artystyczne, popularne zwłaszcza w latach 1986-94, gromadzą wielu chrzano wian. Od czasów powstania oddziału dla celów wystawienniczych i innych, zmierzających do integracji środowiska, wykorzystuje się również zabytkową piwnicę. Upodobali ją sobie zwłaszcza twórcy nieprofesjonalni, fotograficy i utalentowani uczniowie.
|
