|
W Warszawie, będącej jednym z głównych ośrodków życia politycznego i kulturalnego, akcję gromadzenia zbiorów dla przyszłego muzeum etnograficznego rozpoczęto w latach 70. XIX wieku; tutaj też w roku 1886 z inicjatywy mecenasa J.M. Kamińskiego oraz Jana Karłowicza zawiązał się Komitet Organizacyjny Muzeum Etnograficznego. Dzięki energicznym zabiegom zrzeszonych w nim entuzjastów i badaczy kultury ludowej
już w roku 1888 przy Warszawskim Ogrodzie Zoologicznym powstała placówka gromadząca i prezentująca zbiory etnograficzne,
zwana od początków swego istnienia Muzeum Etnograficznym. Zasadniczy zwrot w historii placówki nastąpił w roku 1896, kiedy to z inicjatywy Grona Miłośników Etnografii z Janem Karłowiczem na czele, zbiory etnograficzne zostały ulokowane w Muzeum Przemysłu i Rolnictwa, mającym swoją siedzibę w reprezentacyjnym gmachu
przy Krakowskim Przedmieściu 66. Rok 1921, w którym kierownictwo Zbiorów Etnograficznych przy MPiR objął Eugeniusz Frankowski otworzył nowy rozdział w dziejach warszawskiego Muzeum Etnograficznego. Ten wybitny muzeolog i znawca zagadnień etnografii Europy, niezwłocznie podjął kroki mające
w krótkim czasie doprowadzić do nadania Zbiorom Etnograficznym kształtu nowoczesnej placówki muzealnej, prowadzącej wszechstronną działalność naukową, wystawienniczą i upowszechnieniową. We wrześniu 1939 roku, w wyniku bombardowania i pożaru, gmach Muzeum Przemysłu i Rolnictwa przy Krakowskim Przedmieściu 66 uległ całkowitemu zniszczeniu. Nieliczne uratowane obiekty zaginęły w następnych latach wojny. Z całego, ponad 50-letniego dorobku warszawskiego Muzeum Etnograficznego nie pozostało nic. Datą otwierającą powojenne dzieje placówki jest październik 1946 roku, początkujący prace przy organizowaniu Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie pod nazwą Muzeum Kultur Ludowych. Na tymczasową siedzibę Muzeum wyznaczono zabytkowy XVIII-wieczny pałacyk Brühla w Młocinach. Gromadzenie zbiorów rozpoczęto w roku 1947 od zakupu kolekcji zabytków sztuki ludowej Kurpiowszczyzny. W niedługim czasie ilość obiektów powiększyła się w takim stopniu, że możliwe stało się przygotowanie pierwszej wystawy w powojennej historii Muzeum. Była nią otwarta w roku 1949 ekspozycja stała "Polski strój ludowy". Rosnąca liczba zbiorów zmuszała do wykorzystania wszelkich dostępnych pomieszczeń (zarówno w Młocinach, jak i Tarchominie) na magazyny zbiorów, i uniemożliwiała wygospodarowanie powierzchni na ekspozycje czasowe. Problem ten rozwiązano w niekonwencjonalny sposób organizując wystawy na pływających barkach towarowych. Pierwsza z nich „Bat" odbyła w latach 1952-1954 trzy rejsy z biegiem Wisły, druga „Złota Kaczka" funkcjonowała w okresie 1955-1967 docierając w tym czasie do 180 miejscowości nad Wisłą, Notecią, Odrą oraz na Mazurach. Wzdłuż trasy obu barek prowadzono intensywne badania i penetracje terenowe, które przyniosły dalsze powiększenie kolekcji oraz bogaty materiał dokumentacyjny. Kolejne lata przynoszą ogromną intensyfikację wszechstronnych działań kolekcjonerskich, naukowych, wystawienniczych i popularyzatorskich. Jednak najważniejszym chyba wydarzeniem tamtych lat było uzyskanie w roku 1959 lokalizacji pod stałą siedzibę Muzeum, którą miał
się stać - po odbudowie ze zniszczeń wojennych - gmach byłego Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego, usytuowany u zbiegu ulic Kredytowej
i Mazowieckiej. Gmach TKZ zaprojektowany w połowie XIX wieku przez wybitnych architektów Józefa Góreckiego i Henryka Marconiego
był w części od ulicy Kredytowej całkowicie zniszczony i w takim stanie został przekazany Muzeum w roku 1960. Jego odbudowę z kredytów Ministerstwa Kultury i Sztuki zaplanowano na lata 1962-1972. Po przejęciu gmachu w roku 1971 i przeniesieniu wszystkich zbiorów i agend Muzeum do nowej siedziby przystąpiono do niezbędnej w nowych warunkach reorganizacji struktury placówki, do urządzania magazynów oraz przygotowania wystaw stałych. Pracami tymi, w których uczestniczył cały zespół pracowników kierował piastujący od roku 1969 funkcję dyrektora Muzeum Kazimierz Pietkiewicz. Opracowane w roku 1971 plany perspektywiczne Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie na lata 1972-1985 przewidywały modernizację pracy Muzeum rozumianą jako unowocześnienie zarówno celów, jak i środków działania. Wypełniając trzy podstawowe funkcje statutowe, t j. ochronę zabytków polskiej kultury ludowej i elementów kultur pozaeuropejskich, opracowywanie ich pod względem naukowym oraz udostępnianie publiczności. W roku 1974 kierownictwo Muzeum objął Jan Krzysztof Makulski.W swojej nowej siedzibie Muzeum znalazło wszelkie warunki do pomyślnej realizacji wszystkich założeń programowych i wynikających z nich zadań. Z każdym rokiem rosła liczba zbiorów, rozszerzała się działalność naukowa, umacniały więzy współpracy z instytucjami naukowymi w kraju i za granicą. Możliwe też stało się - w znacznie szerszej niż dotąd
skali - podjęcie stałej działalności dydaktycznej i konsultacyjnej. Jednakże największe sukcesy przyniosła wspaniale rozwijająca się działalność wystawiennicza i towarzysząca jej oświatowo - popularyzatorska. Potwierdzeniem akceptacji i uznania dla tych dziedzin aktywności muzealnej było szereg dyplomów i wyróżnień, wśród których Muzeum szczególnie ceni sobie nagrodę Grand Prix - zespołową dla Muzeum
oraz indywidualną dla dyrektora Jana Krzysztofa Makulskiego za cykl wystaw i imprez towarzyszącym obchodom 100-lecia Muzeum. Pod koniec 1989 roku zmarł dyrektor Makulski, a wakujące stanowisko dyrektora postanowiono obsadzić tym razem drogą konkursu.
Jego zwycięzcą został pracownik naukowy Uniwersytetu Łódzkiego Jan Witold Suliga, który funkcję dyrektora pełnił w latach 1990-2006. Dyrektor Suliga świadom faktu, iż w nowej sytuacji społeczno-ekonomicznej generalnym zmianom i przebudowie musi ulec również model większości placówek muzealnych, zakładał w swoim programie stworzenie Państwowemu Muzeum Etnograficznemu takich możliwości rozwojowych, które uwzględniałyby zarówno najbardziej istotne potrzeby placówki, jak i cele społeczne jakim Muzeum ma służyć. Zgodnie z tymi założeniami przygotowano cały kompleks nowych propozycji artystycznych i usługowych zmierzających w kierunku zbliżenia placówki do nowoczesnego modelu instytucji artystycznej, wypracowanego przez czołowe muzea zachodnie. Jednym ze sposobów realizacji tego celu było utworzenie z inicjatywy dyrektora Fundacji Wspierania Muzeum Etnograficznego, z której funduszy dofinansowywano działania statutowe Muzeum. W bogatej i różnorodnej ofercie wystawienniczej Państwowego Muzeum Etnograficznego znalazły się zarówno wystawy realizowane na bazie własnych zbiorów jak i ekspozycje przygotowane we współpracy z różnymi instytucjami i osobami prywatnymi, bądź też oparte w całości
na kolekcjach wypożyczonych. Oprócz ekspozycji organizowanych w siedzibie własnej, Muzeum corocznie realizuje 20-25 wystaw w placówkach terenowych oraz nie mniej niż kilka za granicą. Lata 1991 - 1999 przyniosły Muzeum kolejne wyróżnienia i nagrody za działalność wystawienniczą w ogólnopolskim konkursie na "Najciekawsze Wydarzenie Muzealne Roku", w tym nagrodę zespołową I stopnia dla twórców ekspozycji "Spotkanie świętych obrazów"
oraz nagrodę główną indywidualną dla dyrektora Suligi za wystawę "Krocząc drogami Aniołów". Drugim polem szczególnej aktywności Państwowego Muzeum Etnograficznego jest obok wystawiennictwa działalność edukacyjno - oświatowa i popularyzatorska. Od ponad 10 lat prowadzone są lekcje muzealne (średnio 500 jednostek lekcyjnych rocznie), regularnie odbywają
się poranki dla dzieci oraz spotkania, pokazy, kiermasze i warsztaty z udziałem twórców ludowych, występy zespołów ludowych, widowiska folklorystyczne i in. Dla dzieci i młodzieży przygotowuje się atrakcyjne programy na okres ferii zimowych i letnich wakacji, stałą pozycję stanowią zajęcia z dziećmi chorymi przebywającymi w szpitalach.
|
