|
Wielkopolskie Muzeum Wojskowe, obecny oddział Muzeum Narodowego w Poznaniu, powstało jako instytucja wojskowa. Powołano je rozkazem Głównodowodzącego Sił Zbrojnych w byłym zaborze pruskim gen. broni Józefa Dowbor Musnickiego, 9 maja 1919. Uroczystego otwarcia dokonał Naczelnik państwa, Józef Piłsudski, 27 października 1919 r. Miało to miejsce podczas jego historycznej, pierwszej wizyty w Poznaniu, który odwiedził jako głowa odradzanego państwa polskiego. Pierwotna siedziba muzeum znajdowała się przy al. Marcinkowskiego 7, w miejscu obecnie zajmowanym przez nowe skrzydło gmachu Muzeum Narodowego. Był to cofnięty od ulicy budynek ogrodowy o niewielkich możliwościach dla pomieszczenia już wtedy dość licznych zbiorów, sięgających kilkunastu tysięcy obiektów. Organizatorem i pierwszym kierownikiem muzeum był ppłk Antoni Seyda z Sekcji Naukowej Dowództwa Głównego Sił Zbrojnych b. zaboru pruskiego. Większe pomieszczenia otrzymano dopiero w roku 1923, przydzielone przez poznańskie Dowództwo Okręgu Korpusu Nr VII. Dwupiętrowy budynek dawnej składnicy artyleryjskiej przy ówczesnej ul. Artyleryjskiej (obecna Powstańców Wielkopolskich, narożnik z ul. Franciszka Ratajczaka) został dostosowany do potrzeb ekspozycyjnych i udostępniony 22 kwietnia 1923 r. Ponownego, drugiego w dziejach muzeum otwarcia, dokonali gen. dyw. Kazimierz Raszewski, dowódca Okręgu Korpusu Nr VII i ks. kardynał Dalbor, Prymas Polski. Wielkopolskie Muzeum Wojskowe istniało w tym miejscu do września 1939 r., a pierwszym dyrektorem był późniejszy major rezerwy Antoni Liske, lwowianin, syn znakomitego historyka, Ksawerego. W 1926 r. dyrekturę objął znany rzeźbiarz wielkopolski Władysław Marcinkowski. Była to wówczas druga, obok otwartego w 1920 r. Muzeum Wojska w Warszawie, wojskowa instytucja muzealna w Polsce. Po wojnie, w której zbiory Wielkopolskiego Muzeum Wojskowego uległy zniszczeniu, ze względu na uwarunkowania polityczne nie było możliwości przywrócenia muzeum jako instytucji wojskowej. Po przełomie październikowym 1956 r. z inicjatywą powołania na nowo muzeum wojskowego w Poznaniu wystąpił art. mal. Stefan Pajączkowski. Znawca i miłośnik militariów, uzyskał poparcie władz miejskich oraz historyków z poznańskiego Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza i Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Ministerstwo Obrony Narodowej odrzuciło jednak sugestię by była to ponownie instytucja wojskowa i oddając dla potrzeb muzeum przedwojenny budynek, zaproponowało podporządkowanie placówki Muzeum Narodowemu w Poznaniu. Zwrócony przez wojsko gmach Wielkopolskiego Muzeum Wojskowego przy ul. Ratajczaka zabrało jednak dla swoich potrzeb miasto. Dopiero z początkiem lat 60. uzyskano obecne pomieszczenie w piętrowym pawilonie zbudowanym pośrodku Starego Rynku w miejscu średniowiecznych Sukiennic, bliźniaczym do obecnej siedziby Galerii Arsenał. Po zmianie pierwotnego przeznaczenia istniejącego już pawilonu (budowany był dla innych celów) i przeprowadzonej adaptacji, dokonano trzeciego w historii Wielkopolskiego Muzeum Wojskowego otwarcia w nowym budynku. Otworzył je 22 lutego 1963 r. ówczesny dowódca Lotnictwa Operacyjnego gen. bryg. pil. Jan Raczkowski. Kierownikiem muzeum, które początkowo nosiło różne nazwy - Muzeum Wojska, Muzeum Broni, został Stefan Pajączkowski. W 1966 r. Ministerstwo Kultury i Sztuki zatwierdzając od trzech lat czynną instytucję, przywróciło jej na wniosek dyrekcji Muzeum Narodowego w Poznaniu historyczną, przedwojenną nazwę - Wielkopolskie Muzeum Wojskowe. Przydzielony przez miasto w 1961 r. jednocześnie z pawilonem Sukiennic pobliski budynek historycznego Odwachu z XVIII w. wkrótce odebrano. Utworzono w nim 1 stycznia 1962 r. Muzeum Historii Ruchu Robotniczego z dyrektorem Zelikiem Zylberbergiem, dotychczasowym pracownikiem aparatu partyjnego miejscowego Komitetu Wojewódzkiego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Budynku Odwachu Wielkopolskie Muzeum Wojskowe dotąd nie odzyskało. Wielkopolskie Muzeum Wojskowe jest od 1965 r. siedzibą Oddziału Poznańskiego Stowarzyszenia Miłośników Dawnej Broni i Barwy i od 1991 r. ogólnopolskiego Towarzystwa b. Żołnierzy i Przyjaciół 15. Pułku Ułanów Poznańskich z redakcją Zeszytów Historycznych Towarzystwa oraz "Piętnastaka", Biuletynu Informacyjnego Towarzystwa.
|
